De school als lerende organisatie

Hoe krijg ik het voor elkaar dat leerkrachten verantwoordelijkheid krijgen en nemen voor de schoolontwikkeling en hun eigen deskundigheid? Dat is volgens mij een vraag waar menig schoolleider mee worstelt.
Ik ben sinds 2008 directeur van Kindcentrum Rivierenwijk, een school waar kinderen van 2 tot en met 13 jaar hun eigen onderwijsladder kunnen bewandelen. De Rivierenwijk in Deventer is een van de veertig Vogelaar- of herstructureringswijken. Deze wijk is gebouwd voor de arbeiders van de opkomende industrie. Toen in de vijftiger jaren van de vorige eeuw  de eerste Turkse gastarbeiders naar Nederland kwamen, gingen die in Deventer in deze wijk wonen. De afgelopen decennia stapelden de problemen zich op en werd de Rivierenwijk een achterstandswijk, waar meer dan 40 nationaliteiten wonen. Die krijgen allemaal onderwijs aangeboden op onze school.
In 2013 zijn wij met de stichting leerKRACHT in contact gekomen. Dit project is in 2012 gestart als pro bono initiatief vanuit het consultancybureau McKinsey & Company. De gedachte erachter is dat het Nederlandse onderwijs goed is maar door de vele structuurwijzigingen die de opeenvolgende ministeries over ons heen hebben gestort, is het nooit excellent geworden. Men heeft onderzocht waar het onderwijs wel heel goed was. Vervolgens hebben de consultants een verbetercultuur neergezet die heel sterk uitgaat van de kennis en kracht die in elke onderwijsorganisatie aanwezig zijn, maar die vaak niet worden benut.
Stichting leerKRACHT begeleidt scholen gedurende een jaar bij de overgang naar deze werkwijze. Met coaching, bootcamps voor het team, terugkeermomenten met andere scholen om kennis te delen en bezoeken aan bedrijven die volgens dezelfde systematiek werken. Na de eerste voorlichtingsbijeenkomst wist ik het zeker: als we een lerende organisatie willen zijn, dan moeten leerkrachten verantwoordelijkheid krijgen voor schoolverbetering en moet hun eigen rol daarin helder gedefinieerd worden.
De kern van de aanpak bestaat uit:

Al snel bleek dat door de lesbezoeken, nabesprekingen en gezamenlijke lesvoorbereiding op onze school verbeterslagen werden gemaakt. Leerkrachten zagen elkaar aan het werk. Ze namen verbeterpunten van elkaar over. Ze attendeerden elkaar op goede dingen die ze hadden gezien bij een collega en stimuleerden elkaar om bij die collega te gaan kijken. Allerlei interactieve en coöperatieve werkvormen werden aan elkaar gedemonstreerd. Hardop denken tijdens een instructie, wij noemen dat modellen, werd door leerkrachten bij elkaar bekeken. Tot mijn grote verbazing brachten leerkrachten ook artikelen en delen van boeken in bij de bijeenkomsten en vertaalden die in gezamenlijk sessies naar de dagelijkse lespraktijk. Zo zijn er talloze voorbeelden te noemen waar leerkrachten in zeer korte tijd verbeteringen doorvoerden. Het was een boeiend jaar van veranderen en verbeteren.
De schoolleider draagt zorg voor twee belangrijke dingen:  koers houden en de visie naleven. Ik moest mezelf dwingen om niet te interveniëren in het proces. Ga vooral ook af en toe op je handen zitten en laat het ontstaan: dat advies geef ik graag aan schoolleiders die eenzelfde soort veranderingsproces doormaken. Heb vertrouwen en laat het ontstaan. Geloof in de kracht van de mensen. Heb geduld: de verandering komt. Als schoolleider wil je altijd sneller, maar door deze aanpak worden de leerkrachten eigenaar van het proces, omdat het niet iets is wat van de schoolleiding moet. Het duurt daardoor soms wat langer maar het beklijft beter als leerkrachten eigenaar zijn van hun eigen ontwikkeling en die van de organisatie.
Veranderen is hard werken, elke dag weer. Onder het motto ‘samen iedere dag een beetje beter’ maak je iets groots als een cultuurverandering behapbaar. Bij ons op school zijn de signalen vanuit alle delen van de organisatie positief. Tijdens de evaluatie van het schooljaar 2013-2014 zei het team: ’Deze werkwijze moeten we nooit meer opgeven, want het levert zo veel op. We wisten niet dat veranderingen ook makkelijk kunnen zijn.’  Deze houding geeft de energie en bereidheid om voortdurend naar onszelf te kijken en het met elkaar steeds weer beter te doen en te blijven doen. Met als doel: excellent onderwijs voor onze kinderen.
Deze blog is oorspronkelijk geplaatst op de blogpagina van ThiemeMeulenhoff

close


Nieuws en tips rechtstreeks in je inbox?

Meld je aan voor onze Nieuwsbrief