Evidence informed werken: hoe boek je er succes mee?

In 5 stappen en met 5 succesfactoren

Evidence informed werken

Onderzoek naar wat werkt in het onderwijs is er genoeg. Maar wat ergens werkt, werkt niet overal.

Dan maar zonder onderzoek verder? Zo mis je kansen voor je leerlingen.

Onderzoek van de ‘Education Endowment Fund’ (EEF) in Engeland laat 11 interventies zien die leerlingen maanden van leerwinst opleveren. Maar hoe vind je de interventies die bij jou in de klas het verschil maken? Hoe pas je ze succesvol toe? Hoe doe je dat samen met je collega’s zodat al jullie leerlingen er baat bij hebben? In deze blog vijf stappen waarmee je aan de slag kunt en vijf voorwaarden voor succes.


Wat is er bekend over evidence-informed interventies?

Onderzoek is er genoeg. En er is zelfs enige consensus onder experimentele onderzoekers over wat werkt. Als je boeken als Klaskit van Pedro de Bruyckere of Wijze Lessen van Paul Kirschner erbij pakt, zie je al snel overeenkomsten: activeer relevante voorkennis, leer je leerlingen effectief leren, combineer beeld en geluid, evalueer en geef feedback, et cetera.

Onderzoek van de EEF laat het potentiële effect zien van deze en andere interventies. Zij constateren dat veel niet werkt, maar een aantal dingen wel degelijk. Sterker nog: toepassen interventies zoals feedback, zelfregulatie en het versterken van leesvaardigheid, kunnen leerlingen maanden leerwinst per jaar opleveren.

Als we dan ruwweg weten wat werkt en dat dat potentieel veel kan betekenen voor leerlingen, hoe pas je dat dan toe?

Toepassen van evidence-informed werken: 5 stappen

We gaan ervan uit dat je met je collega's een bron hebt gevonden die jullie prettig vinden. Dat kan Klaskit zijn, Wijze Lessen, Op de schouders van Reuzen, de EEF website of een artikel dat je bent tegengekomen. Daarin kom je interventies tegen waar je graag mee aan de slag wilt.

Echter, toepassen begint niet bij de interventie, maar bij jullie leerlingen. Bij wat zij nodig hebben. En daarna ga je stap voor stap aan de slag. Dat wil zeggen het doel bedenken, de interventie uitkiezen, deze uitproberen, het effect evalueren en het resultaat borgen. Bij grote voorkeur doe je dat met een paar collega’s. Als je samen werkt aan beter onderwijs, bereik je immers meer:


1. Bedenk wat jullie leerlingen nodig hebben

Tegen welke situatie in jullie lespraktijk loop je aan waar jullie mee aan de slag willen? Zet die om in een concreet en haalbaar doel. Dan kun je evalueren of het straks gelukt is en succes vieren. Haalbaar maken doe je door het doel klein te maken. Bijvoorbeeld door jezelf beperkte tijd te geven (‘wij willen binnen vier weken het effect kunnen zien op de leerlingen’) en door je op bepaalde leerlingen te concentreren (‘de leerlingen die onderwerp X lastig vinden’). Je maakt het doel concreet door te bedenken wat je verwacht te zien als het doel gehaald is (‘de leerlingen kunnen dan …’).


2. Selecteer een interventie die daarbij kan helpen

Voordat je een interventie in je klas toepast zijn er twee stappen nodig ter voorbereiding. De eerste stap is je samen te verdiepen in de interventie, door er over te lezen en je af te vragen ‘waar zouden wij tegenaan lopen?’ of ‘herkennen we het uit onze eigen lespraktijk?’. De tweede stap is concreet maken hoe je de interventie in jouw klas toepast. Daarbij helpt het een stukje papier te pakken, op te schrijven wat het gewenste effect is, concreet te maken hoe je de interventie toepast, en op te schrijven welke vragen je de leerlingen wilt stellen om te toetsen of je dat effect hebt behaald.


3. Probeer deze interventie uit.

Voordat je een interventie in je klas toepast zijn er twee stappen nodig ter voorbereiding. De eerste stap is je samen te verdiepen in de interventie, door er over te lezen en je af te vragen ‘waar zouden wij tegenaan lopen?’ of ‘herkennen we het uit onze eigen lespraktijk?’. De tweede stap is concreet maken hoe je de interventie in jouw klas toepast. Daarbij helpt het een stukje papier te pakken, op te schrijven wat het gewenste effect is, concreet te maken hoe je de interventie toepast, en op te schrijven welke vragen je de leerlingen wilt stellen om te toetsen of je dat effect hebt behaald.


4. Evalueer het effect op je leerlingen

Jullie gaan nu elk de interventie in je eigen klas toepassen. Dan helpt het natuurlijk om daar feedback op te krijgen. Dat kan van je collega met wie je de les hebt voorbereid of van je leerlingen. Je kunt die collega vragen jouw les te observeren en te kijken naar het effect van de interventie op de leerlingen. Je kunt je leerlingen kun vragen wat het effect op hen was en hoe je het nog beter kunt doen.


5. Verbeter en borg het resultaat

Belangrijk is dat je direct na de lessen uitwisselt met je collega wat goed werkte en wat nog beter kan. Gebruik hierbij de les-observatie, de feedback van je leerlingen en je eigen ervaringen. Op basis hiervan kijk je samen hoe je de interventie nog beter kunt toepassen in jullie lessen. Je herhaalt dit proces van voorbereiden – uitproberen – evalueren totdat jullie na een aantal weken je doel bereikt hebben. Dan is het natuurlijk handig om een kwaliteitskaart te maken en jullie succes met andere collega’s te delen. Dat inspireert!


Succes boeken met evidence-informed werken: 5 voorwaarden voor succes

We hebben ondertussen al twee succesfactoren genoemd om zelf de eerste stappen te zetten:

  1. Doe dit samen – met een aantal collega’s
  2. Gebruik een verbetercyclus – de vijf stappen die we hierboven hebben toegelicht

Dat is voldoende om zelf te starten, maar onvoldoende als je evidence-informed werken onderdeel wil maken van jullie schoolcultuur. Onderzoek door het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO) laat zien dat daarvoor nog meer nodig is:

  1. Tijd in het rooster – waarin je met je collega’s wekelijks aan de slag kunt
  2. Een lerende cultuur op school – waarbij je samen met je collega’s leert en samen het onderwijs verbetert
  3. Een schoolleider die het goede voorbeeld geeft – door met leraren te werken aan de lespraktijk

Aan de slag

Het fijne van evidence-informed werken is dat je voortbouwt op het werk van innovatieve leraren wereldwijd. Wetenschappers valideerden dat wat deze leraren bedachten leerwinst oplevert. Maar of het bij jou in de klas werkt? Dat is een vraag die je alleen in je eigen lespraktijk kunt beantwoorden!


Wil je over Evidence informed werken met ons in gesprek?



Wat is evidence-informed werken

Evidence-informed werken vindt plaats wanneer zowel praktijkkennis als kennis uit onderzoek worden gebruikt om handelen in de praktijk te verbeteren of te verrijken. Om deze kennis goed te benutten worden de verschillende soorten kennis aangepast op de praktijkcontext: er wordt gekeken welke onderdelen uit onderzoek of praktijk ingezet kunnen worden.

Bron: Wubbels en Van Tartwijk (2017)



Meer informatie


Je onderwijs ‘evidence-informed’ verbeteren?

In het primair onderwijs willen steeds meer scholen en schoolbesturen aan de slag met kennis uit (praktijkgericht) onderzoek. Zo kunnen ze de kwaliteit van hun onderwijs verbeteren. Om scholen en besturen op weg te helpen met evidence-informed onderwijs, is er nu de praktische startnotitie ‘Sleutels voor evidence-informed werken’ van het Platform Samen Onderzoeken.

Lees de startnotitie!

Teaching Learning Toolkit

Lees meer

Klaskit: een boek over evidence-informed werken

Onderzoeker en pedagoog Pedro De Bruyckere heeft onlangs een nieuw boek uitgebracht: Klaskit, tools voor topleraren. In het boek wordt aan de hand van een groot aantal onderzoeken, op genuanceerde wijze ingegaan op wat (niet) werkt als het gaat om leren. Het boek is gemaakt om jou als leraar te helpen om meer evidence-informed te werken, wat De Bruyckere ziet als een stap richting professionaliteit.

Lees meer

Wil je over Evidence informed werken met ons in gesprek?