Datamuur: vanuit data je doelen formuleren

Montessorischool in Capelle a/d IJssel

Auteur: Brigitte Bloem | Leestijd: 8 minuten | Datum: 27 januari 2020

Om als lerarenteam een gezamenlijke ambitie te bepalen, is een goed beeld vereist van waar de school staat en waar het potentieel ligt om het onderwijs nog beter te maken. Een handig middel daarbij is de datamuur, die de prestaties en relevante feiten over de school in één oogopslag presenteert en zo inzicht geeft in verbeterpotentieel. Voor data op de datamuur kunnen leraren onder meer putten uit cito- en examenuitslagen, het inspectierapport, het rapport van het kwaliteitsteam en uit leerling-, ouder- en lerarenenquêtes.

Voor de Montessorischool in Capelle aan de IJssel was de datamuur een belangrijk eerste begin van het werken met leerKRACHT. De populaire Zuid-Hollandse basisschool bestaat 45 jaar en is de afgelopen tien jaar in leerlingenaantal en teamgrootte verdubbeld. Inmiddels telt het team 36 mensen. In nog geen anderhalf jaar tijd wordt er volledig volgens de leerKRACHT-methode gewerkt.

Leraar Jennifer Kraaijeveld van groep 3/4 is een van de zes aanjagers van leerKRACHT binnen het team. “LeerKRACHT is voor ons geen hype waar we aan mee willen doen. Het is een andere manier van denken en samenwerken”, legt ze uit. “Vanaf het begin is onze inzet dan ook geweest dat we het in één keer goed willen doen.”


Datamuur

“Door de externe leerKRACHT-coach, waar we veel aan hebben gehad, werd ons aangeraden om vanuit data onze doelen te formuleren”, verklaart Thijs Mooij de start met de datamuur. Thijs is leraar van groep 5/6 en ook lid van het leerKRACHT-team. “Met een klein team zijn we toen gaan inventariseren. ‘Wat is er aan data beschikbaar en wat nog niet en welke data kunnen we goed gebruiken?’ We zijn aan de slag gegaan en hebben de gegevens vervolgens aan de hand van een datamuur aan onze collega’s gepresenteerd.” Thijs vindt de datamuur een handig instrument. “Om te weten wat mogelijke verbeterthema’s zijn, heb je een goed feitelijk beeld van de huidige situatie van de school nodig. In het begin gebruikten we onder meer data uit de middentoetsing, het leerlingvolgsysteem en cijfers over sociale veiligheid”, vult Jennifer aan, “maar op de laatste studiedag hebben we de datamuur als werkvorm gebruikt. We maakten een rondgang langs alle bordteams. Collega’s konden nieuwe data inbrengen, onder meer vanuit het halfjaarlijkse kwaliteitsonderzoek, maar ook uit de leerlingarena.”

Schoolleider Evelyne Derks van de Montessorischool vindt dat de datamuur goed laat zien dat onderwijs een gezamenlijke verantwoordelijkheid is. “Alle groepen hebben met elkaar te maken en wat in groep 1/2 gebeurt heeft uiteindelijk effect op groep 8. Als je een omissie constateert in groep 5 moet je in eerdere groepen een interventie plegen.”

  • TIP

    Vanuit data doelen formuleren

    Formuleer je doelen vanuit verzamelde data.

  • TIP

    Datamuur als werkvorm

    Je kunt de datamuur ook als werkvorm gebruiken, zodat alle aanwezigen nieuwe (controleerbare) data in kunnen brengen.


Structuur en ritmiek

“Zonder dat we van leerKRACHT hadden gehoord, deden we in voorgaande jaren al heel wat voorwerk”, schetst de schoolleider. “We stelden onszelf vragen als ‘Wat zijn onze kwaliteiten?’, ‘Wie zijn wij als team?’ en ‘Hoe willen we samenwerken?’. Ook hadden we al een soort verbindingssessies tussen de teams van de onder-, midden en bovenbouw. De leraren waren gewend om presentaties voor andere groepen uit het team te houden en bij elkaar te kijken en van elkaar te leren. Dat droeg allemaal positief bij aan het ons in rap tempo eigen maken van leerKRACHT.”


Het team van de Montessorischool was daarmee al goed op elkaar ingespeeld en maakte gebruik van elkaars expertise. Waarom dan toch op zoek naar een nieuwe werkvorm? “We misten iets. LeerKRACHT bracht ons de structuur en ritmiek die nog ontbraken. Deze werkwijze geeft ons handvatten om, als het ware door een trechter heen, goed te kunnen focussen”, antwoordt Evelyne. “Bovendien is leerKRACHT sterk in het bewaken van tijd. We houden namelijk allemaal nogal van praten”, lacht ze. “Door de borden komen we snel to-the-point. Het is een ontdekking wat je in een kwartier kunt bespreken.”

“Met leerKRACHT vallen alle puzzelstukjes in elkaar”, merkt ook Thijs. “Bij elkaar binnenlopen, samen lessen ontwikkelen, praten over didactiek, elkaars expertise gebruiken, we deden het allemaal al, maar nu weten we ook waarom we dat doen en hoe het elkaar versterkt.”

  • TIP

    Verbeterbord

    De verbeterborden leren je snel to-the-point te komen. Ze dwingen je als het ware te focussen.


Montessori

“We zijn een Montessorischool. In de systematiek van leerKRACHT hebben we dat ook als gezamenlijke focus opgenomen”, licht Jennifer toe. “De momenten dat we bij elkaar in de klas kijken, ervaren we van elkaar hoe we het gedachtegoed van ons type onderwijs vormgeven. Ik vind onze school bijzonder. Hoe de kinderen omgaan met elkaar, van jong tot oud, respectvol, elkaar helpen waar ze kunnen, zo gaan ook de leraren met elkaar om. Dat geeft een heel veilige sfeer.”

“De gunfactor is groot”, beaamt Thijs. “Dat heeft ons ook geholpen bij de implementatie van leerKRACHT. Omdat het team geloofde in ons, het groepje aanjagers, stonden ze er open voor, ook al wisten ze op dat moment niet wat het de school zou brengen. Ze gunden het een kans en gingen erin mee.”


Doelen

“In het begin hadden we grote ambities, eigenlijk meer dromen”, gaat Jennifer verder. “Gaandeweg hebben we geleerd om onze doelen klein te houden. Op de borden staan steeds kleinere, concrete doelen. Het hoeft allemaal niet vandaag af. Goed is goed en morgen weer een beetje beter.”
Thijs vindt dat het team in dit tweede schooljaar met leerKRACHT hier al zoveel meer profijt van ondervindt. “Neem het Jaarplan. We hebben als uitgangspunt het inspectiekader genomen. Daar hebben we de data van onze school naast gelegd. Vervolgens hebben we gekeken welke thema’s voor ons van belang zijn om een heel jaar aan te gaan werken. Het team heeft in gezamenlijkheid de keuze voor vijf jaarthema’s gemaakt. Omdat de doelen door het team zelf gekozen zijn, is er draagvlak. Iedereen heeft de motivatie en de bereidheid om hieraan te werken.”
“En”, vult Evelyne aan, “Niet alleen het lerarenteam focust op deze vijf doelen, ook de overblijfmedewerkers, ondersteuners, zorgmedewerkers, kinderen en ouders focussen erop. Wij spreken op onze school trouwens consequent over kinderen en niet over leerlingen. We werken met elkaar een heel jaar lang om de doelen te bereiken. In de kern gaat het om drie vragen: leren de kinderen genoeg, krijgen ze goed les en zijn ze veilig? Dat is de basis van goed onderwijs.”

  • TIP

    Kleine doelen

    Houd je doelen klein en concreet.

  • TIP

    Zelfgekozen doelen

    Als het team zelf de doelen kiest, bijvoorbeeld voor het Jaarplan, bevordert dat het draagvlak om daadwerkelijk aan die doelen te werken.


Verbinding

Het team van de Montessorischool werkt periodiek nog altijd met de datamuur. “Als de tijd er rijp voor is, hangen we hem weer op”, legt Thijs uit, “bijvoorbeeld als we aan ons Jaarplan gaan werken. Na verloop van tijd halen we de datamuur weg om alle gegevens te verwerken in het Jaarplan. Bij de jaarthema’s horen bepaalde data en op basis daarvan gaan we in de bordteams aan de slag met de doelen.”
Evelyne is blij dat het team alles wat leerKRACHT biedt inzet. “Juist omdat we alle tools toepassen, heb ik het idee dat we vorderingen maken. Het staat voor ons allemaal in verbinding met elkaar. Alleen zo kunnen we werken aan het grotere geheel.”


Thijs en Jennifer knikken instemmend. Jennifer: “Als we bij elkaar op lesbezoek gaan, hoor je terug dat het plezier er vanaf spat. Niet alleen bij de leraar, maar vooral ook bij de kinderen. Dat zijn de mooiste complimenten die je in je werk kunt krijgen. Wat je van elkaar meeneemt is elke keer weer zo waardevol. Ik snap dat elkaars lessen volgen het eerste is wat sneuvelt, maar ik zou het niet willen missen. Wij moeten er weliswaar ook achteraan zitten, alles goed inplannen en vervanging regelen, maar het lukt tot nog toe elke keer weer. Als je het belangrijk genoeg vindt, dan doe je het.” Thijs nuanceert: “Je moet het ook niet groter maken dan het is. Periodiek een kwartier bij een collega kijken en feedback geven is vaak al voldoende.”

  • TIP

    Maak het niet groter

    Maak ‘elkaars lessen bezoeken’ niet groter dan het is. Het is te waardevol om het te laten sneuvelen door de werkdruk.


Cultuur waarborgen

“Straks kijken we naar onze datamuur en kunnen we zeggen of onze inspanningen leiden tot verhoging van de onderwijskwaliteit en betere resultaten voor de kinderen”, zegt Evelyne. “We hebben voor tempo gekozen”, vult Jennifer aan. “Als je meer tijd neemt is het risico op verzanden groter. Je komt sneller in oude patronen terecht. Het was wel aanpoten, met name voor de zes mensen van ons interne leerKRACHT-team, maar binnen iets meer dan een jaar draaien we goed. De investering betaalt zich na dat eerste jaar ook meteen terug, voor alle leraren.”

“De opbrengst van leerKRACHT is hoog, merkt Thijs op. “Iedereen weet beter waar hij of zij aan moet werken. Dat is de winst. Bovendien, Als je zwakke en sterke punten van elkaar kent, dan kun je elkaar écht helpen of dingen overpakken van een ander.”
“En daarom zie ik het als mijn taak als schoolleider om de cultuur waarin we nu werken te waarborgen”, besluit Evelyne.