9 augustus 2022 • Leestijd: 8 minuten
Een goede leraar maakt het verschil. Reden om vol in te zetten op het ontwikkelen van didactische vaardigheden. In de praktijk is dat lastig, wijst onderzoek uit: leraren voeren te weinig regie over eigen ontwikkeling, er is te weinig tijd in de waan van alle dag, en trainingen zijn vaak te algemeen om effect te hebben op de lespraktijk. Hoe lukt het dan wel? In deze blog vind je 5 praktische handreikingen, gebaseerd op onderzoek en de jarenlange ervaring van Stichting leerkracht met leren in teamverband.
Een goede leraar maakt het verschil. Daar is enorm veel bewijs voor. Bijvoorbeeld onderzoek door het Centraal Plan Bureau (CPB). Zij constateren dat het kwart docenten dat de meeste leerwinst boekt, leerlingen één onderwijsniveau beter laat presteren dan het kwart docenten dat de minste leerwinst boekt. Bovendien laat het CPB zien wat het effect is van een goede leraar op de lange termijn. Zo zijn er zelfs meetbare gevolgen gevonden op het loon en de woonwijk van dertigers die één jaar een goede in plaats van gemiddelde docent hadden op de basisschool. Als een enkel jaar al zoveel verschil maakt, wat zou dan het effect zijn van een hele schooltijd les krijgen van écht goede leraren?
Wat is er nodig om op effectieve manier didactische vaardigheden tot ontwikkeling te brengen? In onderzoek hierover komt een aantal interessante bevindingen naar voren. We vullen ze direct aan met tips uit onze eigen praktijk.
1. Zorg dat leraren leerdoelen stellen en zelf regie nemen over hun leren
Voor leraren geldt hetzelfde als voor leerlingen: het leerrendement wordt groter als ze meer eigenaarschap nemen, doelen stellen en zelf hun leerproces sturen. Ze kunnen zo het geleerde beter laten aansluiten bij hun eigen leerbehoefte, en beter de vertaling maken naar hun lespraktijk. Helaas, zo blijkt uit onderzoek, nemen leraren nog te weinig regie als het over hun eigen professionalisering gaat. Hoe kun je dat stimuleren?
Een voorbeeld van een school uit het Primair onderwijs: Het team van De Regenboog bepaalt 3 thema’s op basis van analyse van de data: begrijpend lezen, rekenen en de implementatie van een nieuwe sociaal emotionele methode. Hun ambitie is om door duidelijke leerlijnen en leerdoelen meer eigenaarschap bij leerlingen te creëren en daardoor grotere opbrengsten te realiseren. Het lerarenteam erkent dat daarvoor nodig is dat ze niet te veel tegelijk willen, en dingen ook afmaken. Ze delen de droom van een team dat samen het inhoudelijk gesprek weer voert over onderwijs en focust op één ding tegelijk.
De onderwijspraktijk is druk. Diepgaand gesprek over de inhoud gaat makkelijk ten onder aan organisatorisch werk. Net als bij leerlingen, helpt het om tijd en ruimte te maken voor leren. Om leraren daarbij tot dieper leren te krijgen, buiten de eigen “bubbel”, is expertise van buiten belangrijk. Een leraar moet daarom passende ondersteuning krijgen van collega’s, experts en van de schoolleider. Bespreek met het team hoe je dit inricht.
Het team van De Regenboog spreekt af dat ze in subteams van 5-8 leraren cyclisch gaan werken aan telkens 1 thema tegelijk. Er wordt gebrainstormd hoe ze ook bij elkaars lessen kunnen meekijken. Dat kan tijdens gym, en ook de onderwijsassistent en schoolleider kunnen af en toe een deel van een les waarnemen. Ze beginnen met Begrijpend Lezen. Het expertteam doet vast onderzoek naar werkende principes uit de literatuur, en zet opbrengsten op een rij.
Leraren zijn gemotiveerder voor professionalisering als ze ervaren dat het direct toepasbaar is op hun lespraktijk en hun leerlingen er direct en merkbaar de vruchten van plukken. Algemene trainingen hebben deze impact te weinig, en het rendement daarvan blijft daarmee achter.
Daniel Muijs en collega’s pleiten er in hun onderzoek daarom voor om cyclisch te werk te gaan. Daarbij sluit je aan bij behoeften van leerlingen in de klas en maak je van daaruit de vertaling naar benodigde vaardigheden van leraren. Door vervolgens direct te experimenteren in de klas, voorkom je ‘cosmetisch leren’ en wordt het geleerde meteen verankerd in de praktijk. Leren en verbeteren gaan zo hand in hand. Dat geeft energie!
Hoe doe je dat?
Het team van De Regenboog analyseert de resultaten van begrijpend lezen die door het expertteam zijn voorbereid. Het valt ze op dat in groep 5 de ontwikkeling stagneert. Na gesprekken in een leerlingarena, blijkt dat leerlingen in groep 5 begrijpend lezen saai vinden en hun aandacht er niet bij kunnen houden. Het expertteam draagt aan dat vooral werken aan kennis van de wereld en woordenschat relevant is voor een goed tekstbegrip (zie ook dit artikel over Begrijpend Lezen). Leraren besluiten de doelen van begrijpend lezen te koppelen aan de thema’s van wereldoriëntatie. Ze betrekken de kinderen bij het kiezen van de thema’s. In hun werksessies werken ze onder begeleiding van het expertteam aansprekende lessen uit, met aandacht voor vergroten van de woordenschat.
Professionals leren van elkaar, door af te kijken en feedback te krijgen van een “critical friend”. Kortom, door observatie en feedback. Dat kunnen directe collega’s zijn of iemand uit het expertteam, die gericht kan observeren en tips kan geven.
Ireen uit groep 8 en Jeroen uit groep 3/4 besluiten bij elkaar te gaan kijken. Ireen hoopt van Jeroen vooral creatieve werkvormen te leren om kinderen beter bij de les te kunnen betrekken. Jeroen vraagt Ireen mee te kijken naar de dynamiek tussen een aantal onrustige leerlingen die zich niet kunnen focussen tijdens het stil lezen moment. Jeroen voelt zich gesteund door de feedback van Ireen, waardoor hij duidelijker in kan grijpen en deze leerlingen beter kan helpen zich te concentreren. Ireen is geïnspireerd door de creatieve manier waarop Jeroen de kinderen bij het thema weet te betrekken. Samen denken ze een les uit, waarbij kinderen uit groep 8 gaan lezen met die uit groep 3/4.
Veel leraren hebben het gevoel nooit ‘klaar’ te zijn. Als je niet meet wat je handelen oplevert, ervaar je ook nooit succes. Evalueer daarom zowel inhoud als proces regelmatig aan de hand van kwantitatieve en kwalitatieve feedback. Zo krijgen leraren een gevoel van voortgang, en kan je werkende praktijken beter borgen en verbreden in je school.
Hoe doe je dat?
Na afloop van de les vraagt Ireen aan het onrustige groepje leerlingen uit groep 3/4 of ze zich nu beter kunnen concentreren. Ze geven aan dat ze het eigenlijk wel fijn vinden nu meester Jeroen wat strenger is. Samen besluiten ze daarnaast om meer strips in het aanbod op te nemen, en om een gekozen verhaal soms uit te spelen. Aan het eind van de periode kijken de leraren samen terug tijdens een studiedag: leraren geven aan dat er meer enthousiasme is voor lezen bij leerlingen, en er merkbaar meer geconcentreerde leestijd is. Als vervolgstap willen ze samen nog meer creatieve verwerkingsopdrachten bedenken. Ook het proces wordt geëvalueerd: het team geeft aan meer verbinding te ervaren, en het gesprek gaat weer over onderwijs! Het bij elkaar kijken was spannend, maar ook inspirerend en leerzaam. Leraren hebben niet meer het gevoel er alleen voor te staan. Wel willen ze nog meer feedback van de leerling betrekken in hun leerproces.
Best een klus misschien, zo lijkt het, om te zorgen dat je team echt tot effectief leren komt. Soms is het een kwestie van doen, soms is ondersteuning van een programma echt nodig. Gelukkig hebben we een bewezen aanpak waarin je binnen een jaar kan groeien naar een verbetercultuur op school, waarin je iedere dag samen leert en het onderwijs beter maakt.
Neem contact met ons op
Door je in te schrijven ga je akkoord met ons privacybeleid en geef je toestemming om updates van Stichting leerkracht te ontvangen.